ความรู้เกี่ยวกับกฎหมายเลือกตั้ง ตอนที่ ๑๒
ลักษณะต้องห้ามของผู้สมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่สำคัญประการหนึ่ง คือ เคยได้รับโทษจำคุกโดยได้พ้นโทษมายังไม่ถึงสิบปีนับถึงวันเลือกตั้ง ซึ่งตามมาตรา ๙๘ (๗) ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ประกอบพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. ๒๕๖๑ มาตรา ๔๒ (๙) บัญญัติว่า “เคยได้รับโทษจำคุกโดยได้พ้นโทษมายังไม่ถึงสิบปีนับถึงวันเลือกตั้ง เว้นแต่ในความผิดอันได้กระทำโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษ”
แนวคำวินิจฉัยของศาลฎีกาที่น่าสนใจ
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๔๑๙/๒๕๖๒ ผู้ร้องถูกคุมขังในระหว่างการพิจารณาของศาลในคดีความผิดต่อส่วนตัว ต่อมาคดีตกลงกันได้มีการถอนคำร้องทุกข์ สิทธิดำเนินคดีระงับไปตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๓๙ (๒) ศาลจำหน่ายคดีโดยมิได้พิพากษาให้ลงโทษจำคุก ผู้ร้องเพียงเคยถูกคุมขังระหว่างพิจารณาเท่านั้น ยังไม่เคยได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาของศาลแต่อย่างใด
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๐๐๖/๒๕๖๒ ผู้ร้องอ้างว่าแม้ผู้ร้องพ้นโทษจำคุกมาไม่ถึง ๑๐ ปีนับถึงวันเลือกตั้ง แต่ก็เป็นเวลาก่อนที่พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. ๒๕๖๑ มีผลบังคับซึ่งไม่มีผลย้อนหลังไปบังคับแก่กรณีของผู้ร้อง ศาลฎีกาแผนกคดีเลือกตั้ง เห็นว่า ผู้ร้องเคยได้รับโทษจำคุกและเพิ่งพ้นโทษโดยได้รับการปล่อยตัวเมื่อวันที่ ๑๐ สิงหาคม ๒๕๕๓ และนับถึงวันเลือกตั้งยังไม่ถึง ๑๐ ปี ซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย มาตรา ๙๘ (๗) และพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. ๒๕๖๑ มาตรา ๔๒ (๙) มีผลใช้บังคับเป็นการทั่วไปแก่ผู้สมัครทุกคนรวมถึงกรณีของผู้ร้องโดยไม่มีข้อยกเว้นหรือบทเฉพาะกาลให้ใช้เฉพาะการกระทำความผิดหรือการพ้นโทษภายหลังกฎหมายมีผลใช้บังคับแล้วหรือการเลือกตั้งทั่วไปในอนาคตเท่านั้นดังที่ผู้ร้องกล่าวอ้าง ผู้ร้องจึงมีลักษณะต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิสมัครรับเลือกตั้ง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๒๔๘/๒๕๖๒ มีผู้ใช้ชื่อและชื่อสกุลเดียวกันกับผู้ร้องอีกหนึ่งคนเป็นผู้ต้องขังอยู่ที่ทัณฑสถานบำบัดพิเศษกลาง เลขประจำตัวประชาชนที่ปรากฏในระบบข้อมูลผู้ต้องขังกรมราชทัณฑ์ตรงกับผู้ร้อง แต่ใบหน้าของผู้ร้องกับบุคคลที่ปรากฏในเอกสารดังกล่าวไม่เหมือนกัน ส่วนหลักฐานตามข้อมูลทะเบียนราษฎรปรากฏว่ามีบุคคลที่ใช้ชื่อและชื่อสกุลเดียวกับผู้ร้องแต่มีเลขประจำตัวประชาชนแตกต่างกัน มีอายุที่แตกต่างกัน มีบิดาและมารดาคนละคนกัน และมีภูมิลำเนาคนละแห่งกัน ผู้คัดค้านมิได้นำสืบรับรองเอกสารข้อมูลผู้ต้องขังกรมราชทัณฑ์ให้ฟังได้ว่ามีความถูกต้องแท้จริง ข้อมูลที่ปรากฏในเอกสารจึงอาจคลาดเคลื่อนไปในบางส่วนก็เป็นไปได้ นอกจากนี้ ตามข้อมูลดังกล่าวยังระบุวันพ้นโทษจำคุกไว้วันที่ ๒๕ พฤศจิกายน ๒๕๖๒ จึงเป็นไปไม่ได้ที่ผู้ร้องหากถูกจำคุกอยู่ตามข้อมูลผู้ต้องขังของกรมราชทัณฑ์จะสามารถดำเนินการสมัครรับเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร(๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๒) ข้อเท็จจริงฟังได้ว่า ผู้ร้องไม่เคยได้รับโทษจำคุกโดยพ้นโทษมายังไม่ถึง ๑๐ ปี ในวันเลือกตั้ง ผู้ร้องจึงไม่เป็นบุคคลต้องห้ามมิให้ใช้สิทธิสมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
แผนกคดีเลือกตั้งในศาลฎีกา
ธันวาคม ๒๕๖๕
